Монгол Улс жилд 250 гаруй нарлаг өдөртэй, дэлхийн хамгийн нартай орнуудын нэг гэдгээрээ бахархдаг. Тэгвэл яагаад манай хүн амын дунд Д витамины дутагдал ийм түгээмэл байдаг вэ?

Хариулт нь эхлээд эргэлзээтэй сонсогдож болох ч маш энгийн: нарны гэрэл бүр адилхан биш. Арьс Д витамин үүсгэхийн тулд нарнаас зөвхөн нэг л нарийн долгион хэрэгтэй — 290–315 нанометрийн урттай UVB туяа. Энэ туяа агаар мандлын озоны давхаргад хамгийн хүчтэй шингэдэг.

Нар тэнгэрийн голд өндөр гарахад түүний туяа агаар мандлыг богино замаар нэвтэрч, UVB газарт хүрнэ. Харин нар доогуур гарахад ижил туяа агаар мандлыг ташуу, хамаагүй урт замаар туулах болж, UVB бараг бүхэлдээ озонд шингэж алга болдог. Гэрэл, дулаан хэвээрээ ирнэ — гэтэл Д витамин үүсгэдэг хэсэг нь ирэхгүй.

Энэ үзэгдлийг анагаах ухаанд “Д витамины өвөл” (vitamin D winter) гэж нэрлэдэг. 1988 онд хийсэн сонгодог судалгаагаар Бостон хот (42° өргөрөг) 11–2 сард, Эдмонтон хот (52° өргөрөг) 10–3 сард нарны гэрэлд удаан байсан ч арьсанд Д витамин үүсдэггүйг хэмжилтээр тогтоосон.

Улаанбаатар 47.9° хойд өргөрөгт, яг энэ хоёр хотын дунд оршдог. Тиймээс манай Д витамины өвөл ойролцоогоор 10-р сараас 3-р сар хүртэл үргэлжилж, нарны хувь нэмэр 9-р сарын дундаас л мэдэгдэхүйц буурч эхэлдэг.

Үүнийг тоогоор харуулъя. Нарны өдрийн дундах өндөр нь энгийн томьёогоор гардаг: 90° − өргөрөг + нарны хазайлт (деклинаци). Улаанбаатарын хувьд 6-р сарын хамгийн урт өдөр ч нар дээд тал нь 65.5°-т л хүрдэг бол 12-р сард ердөө 18.7° хүртэл л мандана.

Тооцоолол хийх шаардлагагүй. Гадаа гараад өөрийнхөө сүүдрийг хараарай. Энэ бол дэлхий даяар хэрэглэгддэг хамгийн энгийн бөгөөд гайхалтай найдвартай шалгуур юм.

Улаанбаатарын хувьд энэ хоёр огноог нарийн тооцоолж болно: нарны өдрийн дундах өндөр 9-р сарын 17-нд 45 хэмээс доош унаж, дараа жилийн 3-р сарын 29-нд л буцаж дээш гардаг. Энэ хоёрын хоорондох 6 сар гаруй хугацаанд та өдрийн дунд гадаа зогсоод ч сүүдэр чинь өөрөөс чинь үргэлж урт байх болно.

Доорх хүснэгт нь сар бүрийн 21-нд нар өдрийн дундад ямар өндөрт хүрдэг, тэр үед таны сүүдэр биеэс чинь хэд дахин урт болохыг харуулж байна.

Хүснэгтээс харахад жилийн ердөө 5 сар — 4-р сараас 8-р сар хүртэл — л нар Д витамин үүсгэх хэмжээнд хүрч байна. Үлдсэн 7 сард нь бие өөрийн хуримтлуулсан нөөцөөр амьдардаг бөгөөд тэр нөөц хязгаартай.

Өргөрөг бол зөвхөн эхлэл. Манай нөхцөлд дээр нь бодит амьдралын гурван хүчин зүйл нэмэгддэг.

Д витамины дутагдал чимээгүй явагддаг — өвдөлт өгдөггүй, гэнэт эхэлдэггүй. Ихэнх шинж нь “ядраад байна”, “нас ахилаа” гэж тайлбарлагдаж өнгөрдөг. Доорх шинжүүд намар, өвлийн турш үргэлжилж байвал анхаарах хэрэгтэй:

• Тасралтгүй ядаргаа, сульдал — унтаад ч сэргэхгүй байх.
• Булчин сулрах, татах — ялангуяа гуя, мөрний булчин; шатаар гарахад хүнд санагдах.
• Яс, үе мөч өвдөх — тодорхой гэмтэлгүйгээр бүдэг өвдөлт.
• Байнга ханиад хүрэх — Д витамин дархлааны эсүүдийн ажиллагаанд оролцдог.
• Сэтгэл гутрангуй, урам хугарах — намрын улиралд сэтгэл санааны уналт нэмэгддэг.
• Үс унах, шарх удаан эдгэрэх.

Хоол хүнс тодорхой хувь нэмэр оруулдаг. Гэвч Д витамин байгальд маш цөөн хүнсэнд, түүн дотроо бага хэмжээгээр агуулагддаг. Хамгийн баялаг эх сурвалжууд нь тослог загас бөгөөд эдгээр нь монгол хоолны өдөр тутмын хэсэг биш юм.

Практик дүгнэлт нь тодорхой: 9-р сараас 4-р сар хүртэл нар ажиллахгүй, хоол хүнс хүрэлцэхгүй. Үлдэж буй бодит сонголт бол нэмэлтээр тогтмол нөхөх юм.

Яагаад шингэн хэлбэр вэ?

Д витамин бол өөх тосонд уусдаг витамин. Шахмал хэлбэр эхлээд ходоодонд задарч, дараа нь шимэгдэх шаардлагатай байдаг бол шингэн хэлбэр аль хэдийн уусмал төлөвт байдаг тул энэ алхмыг алгасдаг.

Найрлагад 11 төрлийн түгээмэл туслах бодис огт ордоггүй бөгөөд бүх шат лабораторид хянагддаг.

Шингэн болон шахмал витамины ялгааг гүнзгий харьцуулсан тусдаа нийтлэл манай сайтад бий. Мөн гэр бүлийн бүх насныханд зориулсан сонголтыг насанд хүрэгчдийн Д витамины нийтлэлээс үзэж болно.

Vitabaum-ийн хуруу шил нь Twist & Mix зарчмаар ажилладаг: идэвхт нунтаг тагандаа тусад нь хадгалагдаж, зөвхөн уух мөчид шингэнтэй холилддог. Ингэснээр витамин гэрэл, чийгэнд задрахгүй. Хэрэглэх нь 5 алхамтай:

Цаг хугацааны хувьд дараах 6 дүрмийг баримтлаарай:

1. 9-р сараас эхлээрэй. Нар ухарч эхлэх мөчид эхлэх нь нөөц шавхагдахаас өмнө барьж авна гэсэн үг. 4-р сар хүртэл тасралтгүй үргэлжлүүлнэ.
2. Өөх тостой хоолтой хамт уугаарай. Д витамин өөх тосонд уусдаг тул өглөөний эсвэл өдрийн хоолны хамт уувал шимэгдэлт хамгийн сайн байна. Хоосон ходоодонд уух нь үр дүнг бууруулдаг.
3. Өглөө уух нь тохиромжтой. Тогтмол цаг сонговол мартах нь багасна. Витамин хэзээ уух нь зөв бэ? нийтлэлээс дэлгэрэнгүйг үзээрэй.
4. Тасралтгүй үргэлжлүүлээрэй. Д витамин нэг өдөр уугаад үр дүн өгдөггүй. Цусан дахь түвшин тогтворжиход хэдэн долоо хоног, нөөц сэргэхэд хэдэн сар шаардагдана.
5. Тунг хэтрүүлэхгүй байгаарай. Санал болгосон тунг дагана. Хэд хэдэн нэмэлт зэрэг ууж байгаа бол Д витамин давхардаж байгаа эсэхийг найрлагаас нь шалгаарай.
6. Хавар шинжилгээгээр хянуулаарай. 2–3-р сард 25(OH)D-гээ хэмжүүлбэл өнгөрсөн улиралд юу үр дүнтэй байсныг тоогоор харах болно.

Дараах тохиолдолд заавал эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү: жирэмсэн болон хөхүүл үе, бөөр эсвэл бамбай булчирхайн эмгэгтэй, зүрхний гликозид болон шээс хөөх эм хэрэглэж буй, бага насны хүүхдэд тун сонгох шаардлагатай үед.

Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээллийн зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Vitabaum бүтээгдэхүүн нь хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн бөгөөд өвчин эмгэгийг оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх зориулалтгүй. Нэмэлт бүтээгдэхүүн хэрэглэхийн өмнө, ялангуяа жирэмсэн, хөхүүл, архаг өвчтэй болон эм хэрэглэж буй тохиолдолд эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.