Антиоксидант гэж юу вэ?Хөгшрөлтийн эсрэг шинжлэх ухааны үндэс

Хөгшрөлт гэдэг үгийг сонсоход олонх хүн зөвхөн арьсны үрчлээ, цайвар үсийг төсөөлдөг. Гэвч хөгшрөлт нь гадны төрхөөс хамаагүй гүнзгий — эс бүрийн дотор, молекулын түвшинд аажмаар эхэлдэг үйл явц юм. Энэ үйл явцыг удаашруулах хамгийн чухал хүчин зүйлийн нэг бол антиоксидант. Антиоксидант гэж яг юу болох, тэр яагаад хөгшрөлтийн эсрэг шинжлэх ухааны төв байр суурийг эзэлдэг талаар эрдэм шинжилгээний үндэслэлтэй, ойлгомжтойгоор задлан тайлбарлая.

Антиоксидант гэж юу вэ?

Антиоксидант бол бидний биеийн эсийг исэлдэлтийн гэмтлээс хамгаалдаг молекулууд юм. Энгийнээр хэлбэл, тэд “чөлөөт радикал” хэмээх тогтворгүй молекулуудыг саармагжуулж, эсийн бүтэц, ДНХ болон уургийг гэмтээхээс сэргийлдэг. Антиоксидантыг та витамин C, витамин E, бета-каротин гэх мэт танил нэрсээр сонссон байх. Гэвч энэ нь зөвхөн витаминаар хязгаарлагдахгүй — байгальд олон зуун төрлийн нэгдэл антиоксидантын үүрэг гүйцэтгэдэг.

Чөлөөт радикал ба исэлдэлтийн стресс

Антиоксидантыг бүрэн ойлгохын тулд эхлээд түүний эсрэг тал болох чөлөөт радикалыг ойлгох хэрэгтэй. Энэ хоёрын тэнцвэр л бидний эрүүл мэнд, насжилтын хурдыг тодорхойлдог.

Чөлөөт радикал хаанаас үүсдэг вэ?

Чөлөөт радикал нь биеийн доторх хэвийн бодисын солилцооны явцад байнга үүсдэг байгалийн дайвар бүтээгдэхүүн. Үүнээс гадна тамхи, агаарын бохирдол, нарны хэт ягаан туяа, боловсруулсан хүнс, архи болон сэтгэлзүйн стресс зэрэг гадаад хүчин зүйлс тэдгээрийн хэмжээг эрс нэмэгдүүлдэг. Эдгээр молекул нь нэг электрон дутуу учраас маш тогтворгүй бөгөөд эргэн тойрныхоо эсүүдээс электрон “хулгайлж”, гинжин урвал хэлбэрээр гэмтэл тараадаг.

Исэлдэлтийн стресс ба хөгшрөлт

Чөлөөт радикал болон антиоксидантын тэнцвэр алдагдахад “исэлдэлтийн стресс” үүсдэг. Энэ нь эсийн хальс, коллаген, ДНХ-г аажмаар гэмтээж, арьс уян чанараа алдах, эд эс хөгшрөх, бүр архаг өвчин үүсэх суурь шалтгаан болдог. Шинжлэх ухаанд үүнийг “хөгшрөлтийн чөлөөт радикалын онол” гэж нэрлэдэг бөгөөд орчин үеийн хөгшрөлтийн эсрэг судалгааны үндэс суурь нь юм.

Антиоксидантын үндсэн төрлүүд

Бүх антиоксидант ижил биш — тус бүр өөр өөр газар, өөр хэлбэрээр эсийг хамгаалдаг. Хамгийн чухал гурван бүлгийг авч үзье.

Витамин C, E ба A

Витамин C нь усанд уусдаг хүчтэй антиоксидант бөгөөд коллагены нийлэгжилтэд зайлшгүй шаардлагатай. Витамин E нь эсийн өөх тостой хальсыг исэлдэлтээс хамгаалдаг. Витамин A буюу бета-каротин нь арьс, нүдний эрүүл мэндийг дэмжиж, эсийн нөхөн төлжилтийг идэвхжүүлдэг.

Полифенол ба флавоноид

Ногоон цай, боргоцойт жимс, бөөрөлзгөнө, усан үзэм, какаонд агуулагдах полифенол, флавоноид нь ургамлын гаралтай хамгийн хүчтэй антиоксидантуудын нэг. Эдгээр нь үрэвслийг бууруулж, цусны судасны уян чанарыг дэмждэг.

Биеийн дотоод антиоксидант

Бидний бие глутатион, супероксид дисмутаза (SOD) зэрэг өөрийн гэсэн хүчирхэг антиоксидант ферментүүдийг үйлдвэрлэдэг. Гэвч нас ахих тусам энэ дотоод үйлдвэрлэл аажмаар буурдаг тул гаднаас хүнс, нэмэлтээр тогтмол авах нь улам чухал болдог.

• Витамин C — коллаген нийлэгжүүлэгч, арьсны гялбаа
• Витамин E — эсийн хальсны хамгаалагч
• Полифенол — үрэвсэл намдаах, судас хамгаалах
• Глутатион — биеийн “эх” антиоксидант

Антиоксидант хөгшрөлтийг хэрхэн удаашруулдаг вэ?

Антиоксидант нь чөлөөт радикалд дутуу электроноо аюулгүйгээр өгснөөр тэдгээрийг саармагжуулж, эсийн гинжин гэмтлийг яг эхэн дээр нь зогсоодог. Үүний үр дүнд бие дотор дараах эерэг өөрчлөлтүүд явагдана:

• Коллаген задрах хурд буурч, арьс уян чанараа удаан хадгална
• ДНХ-ийн гэмтэл багасаж, эсийн нөхөн сэргэлт сайжирна
• Архаг үрэвсэл намдаж, эд эсийн хөгшрөл удаашрана
• Тархи, зүрх судасны эрүүл мэнд урт хугацаанд хамгаалагдана

Энэ нь хөгшрөлтийг бүрэн зогсоодог гэсэн үг биш. Харин түүний хурдыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр удаашруулж, “эрүүл насжилт” буюу чанартай хөгшрөх боломжийг олгодог.

Антиоксидантыг хаанаас авах вэ?

Хамгийн сайн эх үүсвэр бол өнгөлөг, шинэхэн хүнс. Улаан, нил ягаан, ногоон, шар өнгийн жимс ногоо тус бүр өөр төрлийн антиоксидант агуулдаг тул өдөр тутамдаа “солонгын өнгөөр” хооллох зарчмыг баримтлах нь зүйтэй.

• Жимс: бөөрөлзгөнө, нэрс, анар, усан үзэм
• Ногоо: бууцай, лооль, шар лууван, брокколи
• Бусад: ногоон цай, самар, какао, чавга

Гэвч орчин үеийн хооллолтын хэв маяг, хөрсний чанарын бууралтаас болж зөвхөн хүнсээр хангалттай хэмжээний антиоксидант авах нь улам бүр хүндрэлтэй болж байна. Тийм учраас чанартай витамин, эрдсийн нэмэлт бэлдмэл нь өдөр тутмын баталгаат, тогтвортой эх үүсвэр болж өгдөг. Хэрэв та үс унах, хумс хэврэгших зэрэг шинж тэмдэгтэй бол үс унах шалтгаан ба витамины дутагдлын тухай нийтлэлийг үзэхийг зөвлөе.

Vitabaum-ын зөвлөмж: антиоксидант ба коллагены хослол

Хөгшрөлтийн эсрэг хамгийн үр дүнтэй стратеги бол антиоксидантыг коллагентэй ухаалгаар хослуулах явдал. Антиоксидант нь коллагеныг исэлдэлтийн гэмтлээс хамгаалж, коллаген нь арьс, үс, үе мөчний бүтцийг сэргээдэг — энэ хоёр бие биенээ нөхдөг “хос” юм.

Коллагенаа хэрхэн зөв уух тухай дэлгэрэнгүй зааврыг эндээс уншаарай. Мөн 30 наснаас хойших эмэгтэйчүүдэд зориулсан хөгшрөлтийн эсрэг коллагены бүрэн гарын авлага тань хэрэг болно.

Антиоксидантын хамгаалалтыг нэмэгдүүлэх амьдралын хэв маяг

Хичнээн их антиоксидант хэрэглэсэн ч буруу амьдралын хэв маяг түүний үр дүнг тэглэж орхино. Жинхэнэ хөгшрөлтийн эсрэг үр нөлөө нь дараах энгийн боловч тогтвортой зуршлуудаас бүрддэг:

• Унтлага: шөнийн 7–8 цагийн чанартай нойр эсийг нөхөн сэргээдэг
• Усны баланс: өдөрт ойролцоогоор 2 литр ус арьсны чийгшлийг хадгална
• Хөдөлгөөн: дунд зэргийн дасгал нь дотоод антиоксидант ферментийг идэвхжүүлдэг
• Нарны хамгаалалт: SPF 30+ нь хэт ягаан туяаны исэлдэлтийг бууруулдаг
• Стресс бууруулах: архаг стресс чөлөөт радикалын хэмжээг эрс нэмэгдүүлдэг

Эдгээр зуршлыг антиоксидантад баялаг хооллолт, чанартай нэмэлт бэлдмэлтэй хослуулснаар таны бие исэлдэлтийн стрессийг даван туулах хамгаалалтын бүрэн систем бүрдэнэ.

Түгээмэл асуулт хариулт

Эцэст нь: антиоксидант бол хөгшрөлтийн эсрэг шинжлэх ухааны зүрх. Тэд биеийг доторх дайснаас буюу чөлөөт радикалаас өдөр бүр хамгаалж, эс бүрийн насжилтыг удаашруулдаг. Энэ хамгаалалтыг хооллолт, амьдралын хэв маяг, чанартай нэмэлтээр тогтмол өгөх нь залуу, эрүүл, эрч хүчтэй насжилтын жинхэнэ түлхүүр юм.